Thuisbatterij met noodstroom: wat blijft er draaien bij een storing?

Wat noodstroom precies doet

Noodstroom is een schakelfunctie, geen aparte batterij. Valt de netspanning weg, dan meet een automatische omschakelaar dat binnen 10 tot 20 milliseconden en koppelt hij uw huisinstallatie los van het openbare net. Vanaf dat moment voedt de batterij de aangesloten groepen zelf. De lampen knipperen even, een laptop merkt er niets van.

Die losschakeling is geen luxe maar een eis. Een omvormer die stroom op een dood net blijft zetten, brengt de monteur in gevaar die verderop aan diezelfde kabel werkt. Anti-eilandbedrijf heet die beveiliging, en ze verklaart meteen waarom een gewone thuisbatterij bij een storing niets doet: hij schakelt netjes uit, samen met de rest van de straat.

Noodstroom keert die situatie om door een eiland te maken dat gegarandeerd van het net gescheiden is. Daarvoor heeft u drie dingen nodig die in een standaardpakket zelden zitten: een omvormer die eilandbedrijf ondersteunt, een omschakelinrichting, en bedrading naar precies die groepen die u wilt beveiligen. Wie een batterij bestelt en noodstroom er later bij wil, betaalt vaak twee keer installatiekosten.

Hoe vaak zit u eigenlijk zonder stroom?

Zelden, en dat hoort in deze afweging thuis. Volgens Netbeheer Nederland lag de gemiddelde jaarlijkse uitvalduur rond de 21 minuten per aansluiting, verspreid over ongeveer 0,3 onderbrekingen per klant per jaar. Anders gezegd: gemiddeld één storing per drie jaar, meestal binnen het uur verholpen.

Reken noodstroom dus niet terug als investering, want dat lukt niet. Twintig minuten licht per jaar rechtvaardigt geen 1.500 euro. Het is een comfort- en zekerheidskeuze, vergelijkbaar met een rookmelder die u hopelijk nooit hoort. De vraag is niet wat het opbrengt, maar wat een uitval u kost.

Voor deze huishoudens verandert dat de rekensom wel:

• wie thuis medische apparatuur gebruikt, van een zuurstofconcentrator tot een slaapapneu-apparaat;
• wie volledig elektrisch verwarmt en bij vorst geen alternatief heeft;
• wie thuiswerkt en van internet en videovergaderingen afhankelijk is;
• wie een gevulde diepvries, een aquarium of een stal met ventilatie heeft draaien.

Woont u in een gebied waar het net regelmatig hapert, bijvoorbeeld aan een lange aftakking of na graafwerk in de buurt, dan telt de ervaring van de afgelopen jaren zwaarder dan het landelijk gemiddelde.

Drie manieren om noodstroom aan te sluiten

De keuze gaat niet over de batterij, maar over hoeveel van uw installatie er tijdens een storing aan hangt. Er zijn drie niveaus, en ze verschillen sterk in prijs en gemak.

Eén noodstroomstopcontact

De eenvoudigste variant: de installateur plaatst een apart stopcontact dat rechtstreeks op de batterij is aangesloten. Bij een storing steekt u zelf de stekker van de koelkast of de router erin. Goedkoop, maar handmatig, en dus waardeloos als u niet thuis bent of ligt te slapen. Een vriezer die acht uur zonder toezicht staat, is precies het scenario dat u wilde voorkomen.

Een noodstroomgroep in de meterkast

De gangbare oplossing. U kiest vooraf welke groepen beveiligd worden, meestal verlichting, koelkast en vriezer, de cv-regeling en het modem. Die groepen gaan achter de omschakelinrichting en nemen automatisch over. Alles wat erbuiten valt, blijft donker. Het voordeel zit in die begrenzing: uw batterij wordt niet leeggetrokken door apparaten die kunnen wachten.

De hele woning

Technisch mogelijk, zelden verstandig. U heeft een zwaardere omvormer nodig, bij een 3-fase aansluiting een 3-fase systeem, en de kans is groot dat iemand tijdens de storing de oven of de waterkoker aanzet en het eiland overbelast. De meerprijs loopt snel op, terwijl het verschil met een goed gekozen noodstroomgroep in de praktijk klein is.

1-fase of 3-fase: waarom de helft van het huis donker kan blijven

Een 1-fase batterij voedt tijdens een storing alleen de fase waarop hij zelf is aangesloten. Heeft uw woning een 3-fase aansluiting, dan hangen uw groepen verdeeld over drie fasen, en twee daarvan blijven dood. Dat is de meest voorkomende teleurstelling na de eerste echte stroomuitval: de keuken doet het, de rest van het huis niet.

Er zijn twee uitwegen. De goedkoopste is de kritieke groepen verhuizen naar de fase van de batterij, een klus van een halve dag in de meterkast. Zo komen koelkast, verlichting, cv-ketel en modem samen op het eiland te staan. De tweede is een 3-fase systeem met noodstroom over alle drie de fasen, wat meer kost en niet door elk merk wordt ondersteund.

Vraag daarom altijd twee dingen tegelijk: welke fase de batterij voedt, en welke groepen daar na de installatie op zitten. Een aansluitschema van de meterkast, met de beveiligde groepen aangekruist, is het enige antwoord dat later standhoudt. Kijk daarbij ook of de capaciteit van de batterij past bij wat u op die fase zet.

Blijven uw zonnepanelen draaien tijdens een storing?

Niet automatisch, en dat verrast vrijwel iedereen. Zonnepanelen vallen onder dezelfde regel als de batterij: verdwijnt het net, dan schakelt de zonne-omvormer uit. Een dak vol panelen in de julizon levert tijdens een storing dus niets, tenzij de installatie er speciaal op is gebouwd.

Binnen een eilandbedrijf kan het wel. Dat vraagt om een hybride omvormer die de panelen mee het eiland in neemt, of om een opstelling waarbij de bestaande zonne-omvormer achter de omschakelinrichting hangt. Sommige systemen kunnen zichzelf zelfs opstarten zonder net, andere niet. Het verschil bepaalt of u bij een storing van twee dagen één avond licht heeft of onbeperkt.

Hoe lang houdt u het vol?

Dat hangt niet af van de batterij, maar van wat u eraan hangt. Een huishouden dat alleen zijn basislast beveiligt, komt verrassend ver. De koelkast trekt 100 tot 150 watt gemiddeld, met korte pieken van 600 tot 800 watt als de compressor aanslaat; een vriezer zit rond 150 watt, een modem met router op 10 tot 15 watt, een televisie op 80 tot 120 watt. Samen komt u zelden boven de 300 à 400 watt uit.

De zware apparaten horen er niet bij, en dat is geen bezuiniging maar natuurkunde:

• een inductiekookplaat vraagt 1.500 tot 3.500 watt, met pieken richting 7.400;
• een elektrische boiler zit rond 2.000 watt;
• een warmtepomp op 2.000 tot 4.000 watt;
• een laadpaal op 3.700 watt bij één fase, of 11 kilowatt bij drie.

Eén zo'n apparaat legt een noodstroomeiland binnen een seconde plat, en dat is precies waarom u vooraf kiest welke groepen meedoen.

Als de storing langer duurt dan de batterij

Loopt de batterij leeg, dan valt het eiland uit en zit u alsnog in het donker. Wat daarna gebeurt, verschilt per systeem: de meeste starten vanzelf opnieuw op zodra het net terugkomt en laden zichzelf eerst bij, andere vragen om een handmatige herstart in de app of aan de kast. Vraag dat na. Een batterij die na een storing leeg blijft staan, is bij een tweede uitval een week later nutteloos.

Looptijd wint u vooral door verbruik weg te halen, niet door capaciteit bij te kopen. Zet apparaten uit die u niet nodig heeft, werk op de accu van uw laptop, en gebruik het licht dat u echt gebruikt. Een halvering van de basislast verdubbelt simpelweg de tijd die u overbrugt.

De vriezer verdient een eigen afweging. Volgens het Voedingscentrum blijft de inhoud van een volle vriezer ongeveer 48 uur goed en die van een halfvolle zo'n 24 uur, zolang u de deur dicht houdt. Dat is in veel gevallen langer dan uw batterij het volhoudt. Het kan dus verstandiger zijn de vriezer juist buiten de noodstroomgroep te laten en dat vermogen aan verlichting, verwarmingsregeling en internet te besteden.

Noodstroom, UPS of aggregaat: wat past bij welk risico?

Drie oplossingen die vaak door elkaar worden gehaald, terwijl ze elk een ander probleem oplossen.

Een UPS overbrugt nul milliseconden en houdt het daarna een kwartier tot ongeveer een uur vol. Bedoeld voor apparatuur die geen enkele onderbreking verdraagt: een server, een thuiswerkplek met vaste verbinding, bepaalde medische apparaten. Voor koelkast of verwarming is de energie-inhoud veel te klein.

Een aggregaat gaat de andere kant op. Het levert dagenlang vermogen zolang er brandstof is, maar staat buiten, maakt herrie, vraagt handmatige bediening en mag alleen via een scheidingsschakelaar op de huisinstallatie komen. Voor een storing van twintig minuten haalt niemand het uit de schuur.

Noodstroom uit een thuisbatterij zit daar precies tussenin: automatisch, geruisloos, binnenshuis, en op basislast goed voor uren tot een etmaal. Het verschil met de andere twee is dat de batterij de overige 364 dagen van het jaar gewoon geld verdient met zelfverbruik, zoals de terugverdientijd laat zien. Wie zowel nul milliseconden als dagen autonomie nodig heeft, combineert een UPS met de batterij.

Wat de noodstroomoptie extra kost

Reken op ongeveer 1.500 euro bovenop de batterij zelf. Vattenfall noemt dat bedrag als meerprijs voor de noodstroomvoorziening, en dat komt overeen met wat de extra hardware kost: de omschakelinrichting, het bekabelen van de beveiligde groepen en het instellen van de omvormer. De batterij eronder rekent u apart, in de orde van 600 euro per kWh, wat de prijs van een thuisbatterij in detail uitsplitst.

Aparte subsidie voor noodstroom bestaat niet. De regelingen die er zijn, gelden voor de batterij als geheel en verschillen per gemeente en provincie, zoals het overzicht van subsidies laat zien. Ook het btw-tarief verandert er niet door.

Eén afweging blijft: een stekkerbatterij levert geen noodstroom. Die modellen hangen aan een gewoon stopcontact en schakelen bij een storing mee uit. Wie noodstroom wil, zit per definitie aan een vast geïnstalleerd systeem vast, met een erkende installateur en een aanpassing in de meterkast.

Wat u de installateur vraagt voordat u tekent

Noodstroom is een van de weinige onderdelen van een offerte waarbij de verschillen tussen twee installateurs groot zijn en pas zichtbaar worden als het misgaat. Zes vragen halen dat naar voren:

• Hoeveel milliseconden duurt de omschakeling, en merkt mijn computer daar iets van?
• Welke groepen komen precies op noodstroom, en staan ze in het schema?
• Hoeveel vermogen levert het systeem in eilandbedrijf, continu en in de piek?
• Werkt de noodstroom op alle fasen of alleen op die van de batterij?
• Laden de zonnepanelen bij tijdens een storing, en start het systeem op zonder net?
• Wat gebeurt er als de batterij tijdens de storing leegloopt, en hoe schakelt hij terug?

Antwoorden die in de offerte staan, zijn het enige waar u later op terug kunt vallen. Een installateur die dit vlot en schriftelijk beantwoordt, heeft het vaker gedaan.